Το κινητό αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της ζωής των εφήβων. Είναι μέσο επικοινωνίας, κοινωνικής σύνδεσης, ψυχαγωγίας και πρόσβασης σε πληροφορίες. Όταν όμως η απουσία του προκαλεί έντονη δυσφορία ή άγχος, είναι σημαντικό να μην εστιάζουμε μόνο στον περιορισμό της χρήσης του, αλλά να προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι ρόλο έχει αποκτήσει στη ζωή του νέου ανθρώπου.
Η έρευνα για τη νομοφοβία δείχνει ότι η πρόληψη και η αντιμετώπισή της χρειάζεται να εξετάζονται σε περισσότερα από ένα επίπεδα. Ο ίδιος ο έφηβος, η οικογένεια, το σχολείο και, όταν χρειάζεται, οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας πιο ισορροπημένης σχέσης με την τεχνολογία.
Κατανόηση πριν από τον περιορισμό
Η έντονη προσκόλληση στο κινητό δεν αφορά πάντα απλώς μια «κακή συνήθεια». Μπορεί να συνδέεται με άγχος, μοναξιά, δυσκολία διαχείρισης συναισθημάτων ή με την ανάγκη του εφήβου να αισθάνεται συνεχώς συνδεδεμένος με τους άλλους.
Γι’ αυτό, πριν η προσοχή στραφεί αποκλειστικά στο πόσες ώρες χρησιμοποιεί το κινητό, έχει αξία να διερευνηθεί τι του προσφέρει αυτή η συνεχής σύνδεση και τι συμβαίνει όταν αυτή διακόπτεται.
Η ενίσχυση δεξιοτήτων συναισθηματικής ρύθμισης, διαχείρισης του άγχους και δημιουργίας ουσιαστικών διαπροσωπικών σχέσεων μπορεί να βοηθήσει τον νέο να αναπτύξει διαφορετικούς τρόπους αντιμετώπισης των δυσκολιών, χωρίς το κινητό να αποτελεί τη βασική διέξοδο.
Η σημασία της ψυχικής ανθεκτικότητας
Η πρόληψη δεν αφορά μόνο τη μείωση του χρόνου μπροστά στην οθόνη. Η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, της συναισθηματικής νοημοσύνης, της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων και της αυτοεκτίμησης μπορεί να βοηθήσει τους εφήβους να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα το άγχος και τις καθημερινές δυσκολίες.
Όσο περισσότερο ένας νέος άνθρωπος διαθέτει τρόπους να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται όσα αισθάνεται, να συνδέεται ουσιαστικά με τους άλλους και να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες του, τόσο λιγότερο χρειάζεται να αναζητά αποκλειστικά στον ψηφιακό κόσμο τρόπους ανακούφισης ή σύνδεσης.
Ο ρόλος του σχολείου
Το σχολείο μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη. Η ψηφιακή εκπαίδευση δεν χρειάζεται να περιορίζεται μόνο στην ασφαλή χρήση του διαδικτύου. Μπορεί να βοηθήσει τους νέους να αναγνωρίζουν πότε η χρήση του κινητού αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα, τις σχέσεις, τη συγκέντρωση ή τη συναισθηματική τους κατάσταση.
Προγράμματα ψηφιακής παιδείας, εργαστήρια και δράσεις γύρω από τη διαχείριση του άγχους, τη συναισθηματική νοημοσύνη και την ψυχική ανθεκτικότητα μπορούν να δώσουν στους εφήβους εργαλεία για μια περισσότερο συνειδητή και ισορροπημένη χρήση της τεχνολογίας.
Και οι γονείς;
Ο ρόλος της οικογένειας είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ηλικία στην οποία ένα παιδί αποκτά το πρώτο του smartphone μπορεί να έχει σημασία, γεγονός που κάνει χρήσιμο οι γονείς να σκέφτονται όχι μόνο αν θα δώσουν κινητό στο παιδί, αλλά και πότε και με ποιους όρους.
Τα όρια παραμένουν σημαντικά, αλλά δεν χρειάζεται να αποτελούν μόνο απαγορεύσεις. Ώρες χωρίς κινητό — για παράδειγμα κατά τη διάρκεια των γευμάτων, της μελέτης ή πριν από τον ύπνο — μπορούν να ενταχθούν φυσικά στην καθημερινότητα της οικογένειας. Ακόμη και απλές αλλαγές, όπως η απενεργοποίηση μη απαραίτητων ειδοποιήσεων, μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της συνεχούς ανάγκης ελέγχου της συσκευής.
Εξίσου σημαντική είναι όμως η επικοινωνία. Όταν ο έφηβος έχει χώρο να μιλήσει για όσα τον απασχολούν, για τις σχέσεις, τους φόβους και τις εμπειρίες του, το κινητό δεν χρειάζεται να αποτελεί τη βασική πηγή σύνδεσης ή ανακούφισης.
Κοινές δραστηριότητες χωρίς οθόνες — ένα γεύμα, μια βόλτα, άθληση ή άλλες εμπειρίες που απολαμβάνει η οικογένεια — μπορούν να δημιουργήσουν πραγματικές ευκαιρίες επικοινωνίας και σύνδεσης. Η συναισθηματική εγγύτητα, η ευελιξία και η συνοχή στην οικογένεια φαίνεται επίσης ότι μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά απέναντι σε προβληματικές μορφές χρήσης του κινητού.
Όταν χρειάζεται θεραπευτική παρέμβαση
Όταν η δυσκολία αποχωρισμού από το κινητό συνοδεύεται από έντονο άγχος, δυσφορία ή αρχίζει να επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα του νέου ανθρώπου, μπορεί να χρειάζεται βαθύτερη διερεύνηση.
Η βιβλιογραφία που εξετάστηκε στη διατριβή αναδεικνύει παρεμβάσεις όπως η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), η ενσυνειδητότητα (mindfulness), η εστιασμένη στο συναίσθημα θεραπεία, καθώς και παρεμβάσεις που επικεντρώνονται στη διαχείριση του άγχους και του χρόνου.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να απομακρυνθεί το κινητό. Έχει μεγαλύτερη σημασία να κατανοηθεί τι ανάγκη μπορεί να εξυπηρετεί η συνεχής σύνδεση και να αναπτυχθούν περισσότεροι τρόποι διαχείρισης των συναισθημάτων, του άγχους και των σχέσεων.
Τελικά, μια πιο ισορροπημένη σχέση με το κινητό δεν χτίζεται μόνο με λιγότερες ώρες οθόνης. Χτίζεται και με περισσότερη επίγνωση, επικοινωνία, ουσιαστικές σχέσεις και εμπειρίες έξω από την οθόνη.
Ίσως λοιπόν, αντί η συζήτηση με έναν έφηβο να ξεκινά πάντα από το:
«Άφησε λίγο το κινητό σου.»
να μπορεί κάποιες φορές να ξεκινήσει από το:
«Τι είναι αυτό που κάνει τόσο σημαντικό για σένα να είσαι συνέχεια συνδεδεμένος;»
Σχετικά με την έρευνα
Το άρθρο βασίζεται στις πρακτικές εφαρμογές που προέκυψαν από τη διπλωματική μου εργασία για τη νομοφοβία σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες στην Κύπρο, σε συνδυασμό με τη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία που εξετάστηκε στο πλαίσιο της έρευνας. Οι εφαρμογές αφορούν την πρόληψη, τη συμβουλευτική και θεραπευτική παρέμβαση, την οικογένεια, το σχολείο και την ευρύτερη κοινότητα.