Η επίμονη διεκδίκηση ενός ανθρώπου παρουσιάζεται πολλές φορές ως ένδειξη αγάπης ή έντονου ενδιαφέροντος. Ένα μήνυμα που μένει αναπάντητο ακολουθείται από ένα δεύτερο. Η επικοινωνία συνεχίζεται παρά την έλλειψη ανταπόκρισης. Κάποιος εμφανίζεται επανειλημμένα σε μέρη όπου βρίσκεται το άλλο άτομο ή παρακολουθεί συστηματικά τη δραστηριότητά του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πότε όμως η επιμονή σταματά να είναι ενδιαφέρον και αρχίζει να παραβιάζει τα όρια του άλλου;
Το stalking αφορά επαναλαμβανόμενες, ανεπιθύμητες συμπεριφορές που μπορεί να προκαλούν στο άτομο φόβο ή αίσθημα απειλής. Μπορεί να περιλαμβάνει επίμονα μηνύματα ή τηλεφωνήματα, ανεπιθύμητες εμφανίσεις, παρακολούθηση της καθημερινότητας ή της διαδικτυακής δραστηριότητας, αποστολή δώρων και, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, απειλές, καταστροφή περιουσίας ή σωματική και σεξουαλική βία.
Το stalking αποτελεί σοβαρή μορφή διαπροσωπικής βίας και μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες για την ψυχική υγεία και την καθημερινότητα των θυμάτων, όπως άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, μετατραυματικό στρες και δυσκολίες στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Όταν η επιμονή ερμηνεύεται ως «ρομαντική»
Ένα από τα προβλήματα γύρω από το stalking είναι ότι ορισμένες συμπεριφορές μπορεί να υποτιμηθούν ή να κανονικοποιηθούν. Η επίμονη διεκδίκηση μπορεί να ερμηνευθεί ως απόδειξη αγάπης, ενώ η συνεχής επικοινωνία ή παρακολούθηση μπορεί να μη θεωρηθεί εξαρχής ανησυχητική.
Οι αντιλήψεις αυτές δεν διαμορφώνονται ανεξάρτητα από το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Οι πεποιθήσεις μας γύρω από τις σχέσεις, τους ρόλους των φύλων και τα προσωπικά όρια μπορούν να επηρεάσουν το πότε μια συμπεριφορά αναγνωρίζεται ως παραβίαση και πότε δικαιολογείται ή υποβαθμίζεται.
Και αυτό έχει σημασία, γιατί όταν μια συμπεριφορά παρουσιάζεται ως «ρομαντική επιμονή», μπορεί να γίνει δυσκολότερο να αναγνωριστεί η εμπειρία και η δυσφορία του ανθρώπου που τη δέχεται.
Τι έδειξε η έρευνα σε Ελλάδα και Κύπρο;
Σε έρευνα με 415 ελληνόφωνους ενήλικες, εξετάστηκε κατά πόσο η ενσυναίσθηση και οι αντιλήψεις γύρω από τους ρόλους των φύλων συνδέονται με στάσεις που τείνουν να δικαιολογούν, να υποβαθμίζουν ή να αποδέχονται συμπεριφορές stalking.
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορούσε τις αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων. Τα άτομα με περισσότερο ισότιμες αντιλήψεις για τους ρόλους ανδρών και γυναικών ήταν λιγότερο πιθανό να υιοθετούν στάσεις που δικαιολογούν ή υποβαθμίζουν το stalking.
Η σχέση με την ενσυναίσθηση ήταν πιο σύνθετη. Δεν φάνηκε ότι «περισσότερη ενσυναίσθηση» οδηγεί με έναν απλό και ενιαίο τρόπο σε μικρότερη αποδοχή του stalking. Διαφορετικές πλευρές της ενσυναίσθησης σχετίστηκαν διαφορετικά με αυτές τις στάσεις. Η ικανότητα να εμπλέκεται κάποιος νοητικά και συναισθηματικά με τις εμπειρίες άλλων συνδέθηκε με μικρότερη αποδοχή, ενώ η έντονη προσωπική δυσφορία απέναντι στη συναισθηματική ένταση συνδέθηκε με μεγαλύτερη αποδοχή τέτοιων στάσεων.
Αυτό είναι σημαντικό γιατί μας θυμίζει ότι η ενσυναίσθηση δεν αφορά μόνο το να νιώθουμε έντονα, αλλά και το κατά πόσο μπορούμε να κατανοήσουμε την εμπειρία του άλλου χωρίς η δική μας συναισθηματική αντίδραση να μας εμποδίζει να τη δούμε.
Τι ρόλο παίζουν η ηλικία και το φύλο;
Στις αρχικές συγκρίσεις, οι γυναίκες παρουσίασαν υψηλότερη ενσυναίσθηση και χαμηλότερη αποδοχή στάσεων που υποστηρίζουν ή δικαιολογούν το stalking σε σχέση με τους άνδρες. Ωστόσο, όταν εξετάστηκαν ταυτόχρονα η ενσυναίσθηση και οι αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων, η διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών δεν παρέμεινε ανεξάρτητος παράγοντας.
Η ηλικία, αντίθετα, παρέμεινε σημαντική: η μεγαλύτερη ηλικία συνδέθηκε με μεγαλύτερη αποδοχή στάσεων που υποβαθμίζουν ή δικαιολογούν το stalking. Το εύρημα αυτό μπορεί να αντανακλά, μεταξύ άλλων, διαφορές μεταξύ γενεών ως προς τις αντιλήψεις γύρω από τα προσωπικά όρια, τις σχέσεις και τους ρόλους των φύλων.
Γιατί έχει σημασία ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε το stalking;
Το stalking δεν αρχίζει πάντα με μια συμπεριφορά που όλοι θα αναγνώριζαν αμέσως ως απειλητική. Μπορεί να ξεκινήσει μέσα από πράξεις που, απομονωμένες από το πλαίσιο και την επανάληψή τους, φαίνονται λιγότερο ανησυχητικές.
Γι’ αυτό έχει σημασία να μετακινούμαστε από το:
«Μήπως απλώς ενδιαφέρεται πολύ;»
ή
«Μήπως το άλλο άτομο υπερβάλλει;»
προς ερωτήματα όπως:
«Η επικοινωνία είναι επιθυμητή και από τους δύο;»
«Τα όρια του άλλου γίνονται σεβαστά;»
«Τι συμβαίνει όταν ο άλλος λέει ή δείχνει ότι δεν επιθυμεί αυτή την επαφή;»
Η ενημέρωση και η πρόληψη επομένως δεν αφορούν μόνο την αναγνώριση ακραίων συμπεριφορών. Αφορούν και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη συναίνεση, τα προσωπικά όρια, την απόρριψη και το δικαίωμα του άλλου να μη θέλει μια σχέση ή μια επαφή.
Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι η καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και η αμφισβήτηση στερεοτυπικών αντιλήψεων για τους ρόλους των φύλων μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά στοιχεία εκπαιδευτικών δράσεων και προγραμμάτων πρόληψης και ενημέρωσης γύρω από το stalking.
Σχετικά με την έρευνα
Το άρθρο βασίζεται στην επιστημονική μελέτη “Stalking-Supportive Attitudes and Their Association with Empathy and Gender-Role Attitudes: A Study in a Greek-Speaking Sample”, των Marilena Mousoulidou, Erietta Constantinidou, Andri Christodoulou και Eleni Theoulaki, η οποία έχει γίνει αποδεκτή για δημοσίευση στο BMC Psychology το 2026.